Bón Phân Cao Su: Cách Bón Phân Cho Cây Cao Su Đúng Kỹ Thuật (2020)

Tóm tắt nhanh: Bón phân cao su được chia theo ba giai đoạn — vườn ương, kiến thiết cơ bản (KTCB) và kinh doanh — với liều lượng xác định theo hạng đất và tuổi cây/năm cạo. Ở vườn KTCB và vườn kinh doanh, phân được bón 2 lần/năm: lần đầu vào đầu mùa mưa khi đất đủ ẩm, lần hai trước khi mùa mưa chấm dứt khoảng 1 tháng. Cách bón thay đổi theo tuổi cây: cuốc rãnh vành khăn quanh gốc trong 3 năm đầu, sau đó rải băng rộng 1 – 1,5 m giữa hai hàng hoặc bón vào hố đa năng tích mùn.

1. Vì sao bón phân cao su phải theo hạng đất và tuổi cây?

Cây cao su có chu kỳ kinh tế 20 – 30 năm, trong đó 6 – 8 năm đầu là giai đoạn kiến thiết cơ bản không cho thu nhập. Mục tiêu bón phân ở mỗi giai đoạn khác nhau:

• Vườn ương, vườn nhân: nuôi tầng lá, đạt đường kính gốc ghép đủ tiêu chuẩn đúng thời vụ ghép.
• Vườn KTCB: tăng vanh thân để rút ngắn thời gian mở cạo. Tiêu chuẩn vanh thân đo ở độ cao 1 m cuối năm là 12 cm (hạng I), 10 cm (hạng II) và 7 cm (hạng III) ở năm thứ 2; đạt 50 cm là mở cạo.
• Vườn kinh doanh: duy trì năng suất mủ và sức khỏe vỏ cạo trong suốt 20 năm cạo.

Vì vậy quy trình không đưa ra một công thức chung, mà phân liều theo hạng đất I – II – III (phản ánh độ phì và điều kiện lập địa) và theo tuổi cây hoặc năm cạo. Đất hạng III xấu hơn nên được bón nhiều hơn và có thời gian KTCB dài hơn (đến năm thứ 8).

Một nguyên tắc xuyên suốt: nếu có điều kiện, nên bón phân theo chẩn đoán dinh dưỡng (phân tích lá và đất) và dùng phân hỗn hợp NPK thay cho phân đơn, thay vì áp cứng bảng định mức.

2. Bón lót khi đào hố trồng mới

Đây là lần bón phân đầu tiên trên lô, quyết định bộ rễ của cây trong 2 năm đầu.

• Hố đào kích thước dài 70 cm × rộng 50 cm × sâu 60 cm, đáy hố 50 × 50 cm. Khi đào thủ công phải để riêng lớp đất mặt và lớp đất đáy.
• Mỗi hố bón 300 g phân lân nung chảy + 10 kg phân hữu cơ hoai mục (có thể thay bằng phân hữu cơ vi sinh).
• Trộn phân và lấp hố trước khi trồng ít nhất 15 ngày. Lấy lớp đất mặt lấp khoảng nửa hố, trộn đều phân hữu cơ và phân lân với lớp đất mặt xung quanh để lấp đầy hố, cắm cọc giữa tâm hố đánh dấu điểm trồng mới cây cao su.
• Nơi trồng theo đường đồng mức: tâm hố cách taluy âm tối thiểu 1 m.

Lưu ý thực hành: với mật độ 555 cây/ha (6 × 3 m), lượng bón lót cho 1 ha là khoảng 166 kg lân nung chảy và 5,5 tấn phân hữu cơ hoai mục. Cần chuẩn bị vật tư từ đầu mùa khô để kịp lấp hố trước thời vụ trồng.

3. Cách bón phân cho cây cao su thời kỳ kiến thiết cơ bản

3.1. Liều lượng phân vô cơ bón thúc cho cao su KTCB

Bảng 1 — Lượng phân vô cơ bón thúc cho cao su kiến thiết cơ bản (Bảng 2.4)

Hạng đất	Tuổi cây	N (kg/ha)	P₂O₅ (kg/ha)	K₂O (kg/ha)	Urê (kg/ha)	Lân nung chảy (kg/ha)	KCl (kg/ha)
I	1	25	25	13	55	160	22
I	2 – 6	50	50	25	110	310	42
II	1	28	28	14	60	175	23
II	2 – 7	55	55	27	120	340	45
III	1	30	30	15	65	190	25
III	2 – 8	60	60	30	130	375	50

Khi độ chua đất vượt giá trị pH (H₂O) ≥ 6, thay lân nung chảy bằng supe lân. Tùy tình trạng dinh dưỡng của cây và đất, có thể giảm dần và ngưng bón phân khi cây cao su khép tán — nhất là khi vườn được trồng cây phủ đất họ đậu và có hố tích mùn.

Quy đổi cho hộ tiểu điền (mật độ 555 cây/ha): ở đất hạng I năm thứ 1, mỗi cây nhận khoảng 99 g urê + 288 g lân nung chảy + 40 g KCl/năm, chia đều cho 2 lần bón. Ở đất hạng III giai đoạn năm 2 – 8, mỗi cây khoảng 234 g urê + 676 g lân + 90 g KCl/năm.

3.2. Số lần bón và thời vụ

• Năm thứ 1: bón lần thứ nhất sau khi trồng mới 1 tháng; bón lần thứ hai cách lần thứ nhất ít nhất 1 tháng.
• Năm thứ 2 trở đi: bón 2 lần/năm — vào đầu mùa mưa và ít nhất 1 tháng trước khi mùa mưa kết thúc.
• Thời điểm bón: chỉ bón khi đất đủ ẩm. Không bón vào lúc có mưa lớn và trong mùa mưa dầm.
• Vùng có rét hại (Bắc Trung Bộ và miền núi phía Bắc): lần bón cuối trong năm phải chấm dứt trước tháng 11.

3.3. Cách bón phân cho cây cao su KTCB

• Từ năm thứ 1 đến đầu năm thứ 4: cuốc rãnh hình vành khăn hoặc bấu lỗ quanh gốc theo hình chiếu của tán lá, rải phân rồi lấp đất vùi phân. Đây là chi tiết hay bị làm sai — bón sát gốc thì rễ hút không hiệu quả, bón quá xa tán thì lãng phí.
• Từ cuối năm thứ 4 trở đi: bón vào băng rộng 1 m giữa hai hàng cao su.
• Vườn có hố tích mùn hoặc đất dốc trên 10°: bắt buộc bón vào hố tích mùn. Trước khi bón, cào bớt đất lá ra khỏi hố, rải đều phân trong hố rồi lấp kín hố bằng xác bã thực vật tại chỗ.

3.4. Chủng loại phân

Ưu tiên sử dụng phân hỗn hợp NPK 16-16-8. Riêng các khu vực đất dốc trồng trên đường băng đồng mức thì dùng NPK 16-16-8 thay thế hoàn toàn cho phân vô cơ đơn, vì phân đơn dễ bị rửa trôi và khó rải đều trên địa hình dốc.

Sơ đồ bố trí hố đa năng năm thứ 2 – 3 (ảnh trái) và từ năm thứ 4 (ảnh phải) trên đất bằng và đất dốc dưới 10°.

3.5. Hố đa năng — nơi bón phân hiệu quả nhất trên đất dốc

Hố đa năng (hố tích mùn) vừa giữ ẩm, vừa tích mùn, vừa là vị trí bón phân và ép xanh:

Giai đoạn	Vị trí hố	Kích thước hố
Vườn năm thứ 2 – 3	Hai bên hàng cao su, so le kiểu nanh sấu, cách 2 cây đào 1 hố, hố cách hàng 1,5 m	Dài 0,6 – 0,8 m; rộng 0,4 m; sâu 0,2 – 0,3 m; thành hố nghiêng ~76°
Vườn từ năm thứ 4	Kiểu nanh sấu giữa 2 hàng, giữa 4 cây đào 1 hố	Dài 0,8 – 1,2 m; rộng 0,6 – 0,8 m; sâu 0,3 – 0,4 m; thành hố nghiêng ~76°

Hố được đào mới vào đầu mùa mưa và duy tu hằng năm cũng vào đầu mùa mưa. Khi bón thúc phân vô cơ đợt cuối, sau khi dồn thảm phủ vào hố thì rải phân đều vào hố trước khi lấp đất.

3.6. Bón phân qua lá cho cao su KTCB

• Chỉ áp dụng trong 2 năm đầu của giai đoạn KTCB.
• Phun lần đầu sau khi trồng mới 1 tháng, các lần sau cách nhau 15 ngày.
• Chỉ phun vào ngày không mưa, trời nắng nhẹ, nhiệt độ trung bình ngoài trời trên 15 °C, phun trong khung giờ 7 – 10 giờ sáng.
• Điều chỉnh béc phun để luôn tạo tia phun sương, phun đều cả mặt trên và mặt dưới lá, liều lượng theo khuyến cáo của sản phẩm.

4. Bón phân cho vườn cao su kinh doanh (thời kỳ khai thác mủ)

4.1. Liều lượng theo hạng đất và năm cạo

Bảng 2 — Lượng phân vô cơ bón cho cao su kinh doanh theo tuổi cạo (Bảng 2.5)

Năm cạo	Hạng đất	N (kg/ha)	P₂O₅ (kg/ha)	K₂O (kg/ha)	Urê (kg/ha)	Lân nung chảy (kg/ha)	KCl (kg/ha)
1 – 10	I	70	30	70	150	190	120
1 – 10	II	80	35	80	170	220	130
1 – 10	III	90	40	90	200	250	150
11 – 20	Chung	90	40	90	200	250	150

Khi độ chua đất vượt giá trị pH (H₂O) ≥ 6, thay lân nung chảy bằng supe lân. Không bón phân khi cạo tận thu cuối chu kỳ thu hoạch.

4.2. Chế độ bón tiết kiệm — giảm khoảng 35% lượng phân

Nếu trong giai đoạn KTCB lô cao su đã được thiết lập thảm phủ, có hố đa năng tích mùn và được chẩn đoán dinh dưỡng, vườn kinh doanh có thể áp dụng chế độ bón tiết kiệm:

Bảng 3 — Lượng phân vô cơ chế độ tiết kiệm cho cao su kinh doanh (Bảng 2.6)

Năm cạo	N (kg/ha)	P₂O₅ (kg/ha)	K₂O (kg/ha)	Urê (kg/ha)	Lân (kg/ha)	KCl (kg/ha)	Hoặc NPK 16:8:16 (kg/ha)
1 – 10	46	20	46	99	122	76	284
11 – 20	59	26	59	128	163	98	369

Khi pH (H₂O) ≥ 6, thay lân nung chảy bằng supe lân. Phân hỗn hợp NPK phải dùng loại hạt một màu, ưu tiên công nghệ tạo hạt bằng hơi nước hoặc urê hóa lỏng. Nguồn: Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (2017), Quyết định số 304/QĐ-HĐTVCSVN ngày 25/7/2017.

So với mức bón cao, chế độ tiết kiệm giảm khoảng 35% lượng phân vô cơ mà vẫn duy trì được dinh dưỡng nhờ thảm phủ họ đậu, hố tích mùn và bón theo chẩn đoán.

4.3. Số lần bón và thời vụ

Chia lượng phân bón 2 lần/năm:

• Lần 1 (đầu mùa mưa, khoảng tháng 4 – 5, khi đất đủ ẩm): bón 2/3 lượng N và K + toàn bộ phân lân.
• Lần 2 (khoảng tháng 10, gần cuối mùa mưa, trước khi mưa chấm dứt khoảng 1 tháng): bón lượng phân còn lại.

Chỉ bón khi đất đủ ẩm; không bón vào lúc có mưa lớn và mùa mưa dầm.

Ví dụ tính toán cho 1 ha đất hạng I, năm cạo 1 – 10:

Đợt bón	Urê	Lân nung chảy	KCl
Lần 1 (tháng 4 – 5)	100 kg	190 kg (toàn bộ)	80 kg
Lần 2 (tháng 10)	50 kg	0	40 kg
Cả năm	150 kg	190 kg	120 kg

4.4. Cách bón

Trộn kỹ, chia và rải đều lượng phân thành băng rộng 1,0 – 1,5 m giữa 2 hàng cao su, hoặc bón vào hố tích mùn. Trước khi bón cần làm cỏ hàng sạch mỗi bên gốc 1,0 m; giữa hàng chỉ phát cỏ, giữ lại thảm cỏ dày 10 – 15 cm để chống xói mòn và không được cày giữa hàng cao su.

5. Bón phân hữu cơ cho cây cao su

Nguyên tắc chung cho cả vườn KTCB và vườn kinh doanh:

• Loại được phép dùng: phân hữu cơ truyền thống, phân hữu cơ vi sinh và phân khoáng hữu cơ, đáp ứng tiêu chuẩn về dinh dưỡng, vệ sinh và độc tố theo quy định của Nhà nước. Với phân hữu cơ vi sinh, chỉ dùng loại có thể bón kết hợp với phân vô cơ.
• Khi nào cần bổ sung: khi hàm lượng mùn của vườn cây H% < 2,5% hoặc hàm lượng carbon C% < 1,45%. Ngược lại, khi hàm lượng hữu cơ đã cao, hoặc vườn KTCB đã sử dụng hố tích mùn, thì không bổ sung phân hữu cơ.
• Phân hữu cơ không thay thế được phân vô cơ. Khi bổ sung hữu cơ vẫn phải bảo đảm bón đủ lượng vô cơ theo bảng định mức.
• Vị trí bón: vùi vào hố tích mùn; nếu không có hố tích mùn thì vùi kỹ vào đất ngay tại vị trí bón phân vô cơ.
• Nghiêm cấm: sử dụng phân chuồng, phân bắc chưa hoai mục, chất thải công nghiệp và chất thải từ nhà máy chế biến chưa qua xử lý theo quy định.

Quy trình cũng khuyến khích duy trì cây thảm phủ họ đậu (Kudzu, Mucuna Ấn Độ) giữa hàng cao su để bảo vệ đất, tăng nguồn hữu cơ và đạm tự nhiên cho vườn cây.

6. Bón phân cho vườn nhân và vườn ương cao su

Trước khi ghép, gốc ghép và gỗ ghép cần được nuôi dưỡng đúng liều lượng để đạt tiêu chuẩn về đường kính và tầng lá theo từng loại vườn ương.

6.1. Vườn nhân gỗ ghép

• Bón lót: phân chuồng hoai 20 tấn/ha (hoặc phân hữu cơ chất lượng tương đương) và lân nung chảy 1,1 tấn/ha, rải theo rãnh và trộn đều với đất.
• Bón thúc: chia đều lượng phân dưới đây làm 3 lần, chỉ bón khi đất đủ ẩm và không bón trong vòng 1 tháng trước ngày cắt gỗ ghép.
• Định kỳ 3 năm một lần, bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh vào giữa rãnh, lượng 1,5 tấn/ha.

Bảng 4 — Lượng phân bón cho vườn nhân giống cao su (Bảng PL 5.1)

Năm	N (kg/ha)	P₂O₅ (kg/ha)	K₂O (kg/ha)	Urê (kg/ha)	Lân NC (kg/ha)	KCl (kg/ha)
Năm 1	200	200	120	430	1.250	200
Năm 2	250	250	150	540	1.600	250
Từ năm 3	300	300	200	650	1.900	330

6.2. Vườn ương tum trần

Bón lần thứ nhất khi cây đạt hai tầng lá ổn định, các lần sau cách nhau 30 ngày, lần bón cuối cùng trước khi ghép ít nhất 1 tháng. Lần thứ nhất rải phân giữa hai hàng đơn cách gốc 10 cm; từ lần thứ 2 rải dọc hai bên hàng kép cách gốc 15 cm, sau đó xới nhẹ vùi lấp phân. Mùa khô phải bón kết hợp tưới đẫm.

Bảng 5 — Lượng phân bón cho 1 ha vườn ương tum trần (Bảng PL 6.1)

Lần bón	N (kg/ha)	P₂O₅ (kg/ha)	K₂O (kg/ha)	Urê (kg/ha)	Supe lân (kg/ha)	KCl (kg/ha)
1	60	60	40	130	370	70
2	120	120	80	260	750	130
3	120	120	80	260	750	130
4	120	120	80	260	750	130

6.3. Vườn ương bầu

• Bón lót vào bầu: lân nung chảy 8 – 10 g/bầu và phân hữu cơ vi sinh 10 g/bầu, hoặc phân chuồng hoai 50 – 100 g/bầu, trộn đều với đất trước khi vào bầu.
• Bón thúc: lần thứ nhất khi cây đạt 2 tầng lá ổn định, các lần sau cách nhau 30 – 40 ngày khi tầng lá mới ổn định; ngưng bón trước khi ghép 30 ngày.
• Kỹ thuật bón: trộn đều ba loại phân, chọc lỗ sâu 3 cm gần thành bầu để bón phân vào lỗ, tránh bón gần gốc. Bón phân đến đâu thì tưới đẫm nước ngay đến đó.

Bảng 6 — Lượng phân bón cho vườn ương bầu cắt ngọn và bầu 1 – 3 tầng lá, bầu 16 × 33 cm (Bảng PL 7.1a)

Lần bón	N (g/cây)	P₂O₅ (g/cây)	K₂O (g/cây)	Urê (g/cây)	DAP (g/cây)	KCl (g/cây)
1	0,5	0,5	0,2	0,7	1,0	0,4
2 – 4	1,0	1,0	0,5	1,5	2,0	0,8
5	1,5	1,5	0,7	2,0	3,0	1,0
Sau cắt ngọn — lần 1	0,7	0,7	0,3	1,0	1,5	0,5
Sau cắt ngọn — lần 2 – 4	1,5	1,5	0,7	2,0	3,0	1,0
Sau cắt ngọn — từ 5 tháng	2,0	2,0	1,0	3,0	4,0	2,0

Với bầu 18 × 35 cm, liều lượng cao hơn tương ứng (lần 1: 1,0 g urê + 2,0 g DAP + 0,5 g KCl; từ tháng thứ 5 sau cắt ngọn: 4,0 g urê + 6,0 g DAP + 2,5 g KCl mỗi cây).

7. Bảy lỗi thường gặp khi bón phân cao su

1. Bón khi đất khô hoặc đang mưa dầm. Đất khô thì phân không tan và bị bốc hơi đạm; mưa lớn thì rửa trôi. Điều kiện đúng là đất đủ ẩm.
2. Bón sát gốc trong giai đoạn KTCB. Phải cuốc rãnh vành khăn theo hình chiếu tán lá, nơi tập trung rễ hút.
3. Rải phân trên mặt đất mà không lấp. Quy trình yêu cầu lấp đất vùi phân sau khi bón.
4. Dùng lân nung chảy trên đất đã hết chua. Khi pH (H₂O) ≥ 6 phải chuyển sang supe lân.
5. Coi phân hữu cơ là vật thay thế phân vô cơ. Khi bổ sung hữu cơ vẫn phải bón đủ lượng vô cơ theo định mức.
6. Bón muộn ở vùng rét hại. Bắc Trung Bộ và miền núi phía Bắc phải kết thúc bón trước tháng 11.
7. Vẫn bón phân khi cạo tận thu cuối chu kỳ. Giai đoạn này không bón phân.

Kết luận

Bón phân cao su không phải là việc rải phân theo thói quen, mà là bài toán ba biến số: hạng đất — tuổi cây — độ ẩm đất. Nắm đúng ba bảng định mức (KTCB, kinh doanh, chế độ tiết kiệm), bón đúng hai thời điểm trong năm và bón đúng vị trí theo tuổi cây là đã đạt phần lớn hiệu quả kỹ thuật. Với các đơn vị có điều kiện, bước tiến tiếp theo là bón theo chẩn đoán dinh dưỡng kết hợp thảm phủ họ đậu và hố đa năng tích mùn — hướng đi vừa giảm khoảng 35% chi phí phân bón, vừa đáp ứng yêu cầu sản xuất cao su bền vững.

Nguồn tham khảo

1. Tài liệu Hướng dẫn Sản xuất Cao su Bền vững — mục 2.3.3 (đào hố, bón lót), 2.6.5 (hố đa năng), 2.6.6 (bón phân vườn KTCB), 2.7.2 – 2.7.3 (bón phân vườn kinh doanh), Phụ lục 5 – 9 (vườn nhân, vườn ương).
2. Quy trình kỹ thuật cây cao su năm 2020.
3. Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (2017). Quyết định số 304/QĐ-HĐTVCSVN ngày 25/7/2017 về việc ban hành “Quy trình kỹ thuật bổ sung năm 2014”.

Đây là các tài liệu kỹ thuật nội bộ ngành, hiện chưa có bản công khai trực tuyến ổn định để dẫn liên kết trực tiếp — nếu bạn cần đối chiếu nguyên văn, vui lòng liên hệ Trung tâm để được hỗ trợ.

Liên hệ tư vấn giống cao su

Nếu bạn cần tư vấn thêm về kỹ thuật bón phân, chọn giống hoặc đặt mua cây giống ghép đạt chuẩn, liên hệ:

Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Giống cao su – Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam Quốc lộ 13, Khu phố Lai Khê, Phường Bến Cát, Thành phố Hồ Chí Minh Điện thoại: 0982 450 133 (Lê Đình Vinh) – Cố định: (0274) 3 565 596